Trong làn sóng tuyển dụng hiện nay, “Cộng tác viên” (CTV) và “Thực tập sinh” (TTS) đã trở thành những thuật ngữ quen thuộc, xuất hiện dày đặc trên các trang thông tin việc làm. Nhiều bạn trẻ hồ hởi nhận việc với suy nghĩ: “Mình chỉ là CTV/TTS, làm sao đòi hỏi quyền lợi hay hợp đồng như nhân viên chính thức”. Ở chiều ngược lại, không ít doanh nghiệp cũng thản nhiên xem hai tên gọi này như một chiếc “lá chắn” hoàn hảo để tối ưu hóa chi phí nhân sự và né tránh các ràng buộc của pháp luật.
Thế nhưng, có một sự thật mà cả người lao động và công ty, doanh nghiệp thường xuyên lầm tưởng: Chức danh không định đoạt quyền lợi. Pháp luật không nhìn vào tiêu đề “Hợp đồng cộng tác viên” hay “Thỏa thuận thực tập” để phân xử. Mọi quyền lợi, nghĩa vụ của bạn và công ty được quyết định duy nhất bởi bản chất thực tế của mối quan hệ làm việc đang diễn ra mỗi ngày.
Vậy khi nào một CTV hay TTS chính thức được pháp luật bảo vệ như một nhân viên thực thụ?
Nếu bạn là một đối tác độc lập (Freelancer) nhận viết 5 bài báo, thiết kế 1 logo theo quy định tại Điều 513 Bộ luật Dân sự 2015 (về Hợp đồng dịch vụ). Bạn toàn quyền quyết định làm việc lúc mấy giờ, ở đâu, miễn bàn giao đúng sản phẩm đạt chất lượng để nhận thù lao. Hoặc bạn là một sinh viên đến doanh nghiệp theo diện nhà trường cử đi để làm quen môi trường, lấy số liệu làm báo cáo tốt nghiệp, chỉ nhận một khoản hỗ trợ nhỏ (ăn trưa, xăng xe) mà không bị áp chỉ tiêu. Lúc này, bạn và công ty đang đứng ở trong một giao dịch dân sự. Bạn bán “kết quả công việc”, không bán “sức lao động và thời gian”.
Ngược lại, hãy nhìn vào thực tế công việc mỗi ngày của bạn tại văn phòng. Bạn mang tiếng là CTV hay TTS nhưng:
- Bạn phải có mặt đúng 8 giờ sáng để chấm công, check-in hệ thống, nếu đi trễ sẽ bị trừ tiền, phải tuân thủ nghiêm ngặt nội quy, đồng phục của công ty .
- Bạn chịu sự quản lý, điều hành, giám sát trực tiếp từ các trưởng bộ phận; bị áp chỉ tiêu doanh số, kpi như nhân sự chính thức.
- Bạn được trả một mức thu nhập ổn định, định kỳ hàng tháng (ví dụ lương cứng 4 triệu/tháng).
Căn cứ theo Khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019, pháp luật quy định: Dù hợp đồng mang tên gọi là gì, nhưng nếu có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì đó chính là Hợp đồng lao động.
Bước sang giai đoạn mới, Điểm l Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 tiếp tục khẳng định và siết chặt kẽ hở này: Người làm việc không trọn thời gian (part-time) hoặc ký hợp đồng không mang tên hợp đồng lao động nhưng có bản chất quản lý, trả lương thì mặc nhiên là đối tượng tham gia quan hệ lao động.
Ví dụ thực tế: Bạn ký “Hợp đồng cộng tác viên” 3 tháng với một chuỗi cửa hàng, mỗi ngày làm ca 4 tiếng, nhận lương theo giờ và chịu sự sắp xếp ca của cửa hàng trưởng. Về mặt luật định, bạn đang ở trong một Quan hệ lao động thực chất, chứ không phải quan hệ dân sự dịch vụ.
Tóm lại, chiếc mác “Cộng tác viên” hay “Thực tập sinh” sẽ lập tức rơi xuống nếu bạn chứng minh được mình đang làm việc dưới sự điều hành và nhận lương của doanh nghiệp. Pháp luật sinh ra là để bảo vệ bên yếu thế – chính là người lao động.
Khi đã xác định được mình đang nằm trong một “Quan hệ lao động thực chất”, một câu hỏi lớn hơn với tương lai của bạn sẽ được đặt ra: Liệu một CTV, TTS có quyền đòi hỏi công ty phải chi trả Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế và các trách nhiệm an sinh xã hội khác hay không?
Câu trả lời và những con số tính toán thực tế sẽ được tiết lộ chi tiết trong bài viết kỳ sau: “TRÁCH NHIỆM AN SINH XÃ HỘI KHI CTV/ TTS LÀ NGƯỜI LAO ĐỘNG”.
