Liệu ngôi nhà bạn đang ở trên mảnh đất từng là ao vườn có mặc nhiên bị coi là vi phạm pháp luật đất đai?
Nhiều người cho rằng cứ lấp ao, san lấp đất vườn rồi xây nhà là đương nhiên vi phạm pháp luật đất đai do tự ý chuyển mục đích sử dụng đất. Tuy nhiên, trên thực tế không phải trường hợp nào cũng như vậy.
Điều quan trọng cần làm rõ là: thửa đất đó có nguồn gốc như thế nào và tại thời điểm xây dựng nhà ở, pháp luật đã xác định mục đích sử dụng đất hay chưa?
Nếu Nhà nước đã giao đất, công nhận đất hoặc hồ sơ địa chính đã xác định rõ đây là đất ao, đất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm… nhưng người sử dụng đất tự ý xây nhà ở khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép thì đây mới là trường hợp có thể bị xem xét là tự ý chuyển mục đích sử dụng đất.
Ngược lại, đối với nhiều trường hợp người dân sử dụng đất ổn định từ rất lâu đời, thậm chí từ trước khi Nhà nước lập hồ sơ địa chính hoặc trước khi có các quy định quản lý chặt chẽ về mục đích sử dụng đất, thì việc xác định vi phạm không thể chỉ căn cứ vào hiện trạng ngày nay.
Thực tế có những thửa đất được sử dụng từ những năm 1960, 1970; sau đó người dân xây dựng nhà ở ổn định qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, hồ sơ địa chính được lập sau này có thể chưa phản ánh đúng hiện trạng hoặc chưa ghi nhận đầy đủ nguồn gốc sử dụng đất. Những trường hợp này cần xem xét lại toàn bộ quá trình sử dụng đất, thay vì mặc nhiên kết luận người dân đã tự ý chuyển mục đích sử dụng đất.
Theo khoản 3 Điều 139 Luật Đất đai 2024, việc xác định hành vi tự ý thay đổi mục đích sử dụng đất phải dựa trên căn cứ pháp lý cụ thể, nguồn gốc sử dụng đất và quá trình quản lý của Nhà nước đối với thửa đất đó.
Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp hoặc vướng mắc liên quan đến việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, người dân cần thu thập các tài liệu chứng minh quá trình sử dụng đất như: bản đồ địa chính qua các thời kỳ, sổ mục kê, bản đồ 299, giấy tờ kê khai đăng ký đất đai, biên lai nộp thuế, xác nhận của người dân địa phương hoặc các tài liệu khác thể hiện việc sử dụng đất ổn định, lâu dài.
